Odkrycia ostatnich lat wskazują, że selen w chorobie Hashimoto istotnie wpływają na tarczyce, która jest narządem o stosunkowo dużym stężeniu tego pierwiastka. Co ciekawe, wykazano że stężenie selenu w surowicy pacjentów z chorobą Hashimoto jest znacząco niższe niż u zdrowych osób.

Selen (Se) wchodzi w skład dwóch kluczowych aminokwasów: selenometioniny oraz selenocysteiny, które z kolei budują ważne dla ludzkiego organizmu enzymy w tym istotne dla tarczycy dejonidazy jodotyro-ninowe biorące udział w konwersji hormonów tarczycy, czyli przekształcanie T4 do aktywnej formy T3 oraz peroksydazy glutationowej, chroniącej tkankę tarczycową przed stresem oksydacyjnym.

Działanie selenu

• Hamowanie wytwarzania przeciwciał anty-TPO.
  W tym kierunku przeprowadzono obszerne badania na grupach pacjentów z wysokim mianem anty-TPO, gdzie podawano selen w dawce 200 mg Se/dobę, jako środek wspomagający standardową terapię L-tyroksyną: zaobserwowano spadek stężenia anty-TPO –niekiedy nawet do wartości prawidłowych. Ponad 70% pacjentów, suplementowanych selenem, odczuło poprawę jakości życia poprzez: poprawę nastroju, lepszy sen oraz mniejsze zmęczenie. Chciałabym zaznaczyć, że stężenie anty-TPO nie wykazuje korelacji ze stanem czynnościowym tarczycy, ani typem dysfunkcji, ma natomiast wpływ na intensywność nacieków limfocytarnych w tarczycy i stopień jej uszkodzenia. We wszystkich badaniach wykazano, że stężenie przeciwciał po zaprzestaniu suplementacji ponownie wzrosło do wartości początkowych.
  
• Przyjmowanie selenu we wczesnym stadium rozwoju choroby, jeszcze przed rozpoczęciem terapii L-tyroksyną wpłynęło na poprawę echogeniczności gruczołu
  
• Niedobór selenu może powodować zapoczątkowanie lub progresję autoimmunologicznych schorzeń tarczycy u pacjentów z genetycznie uwarunkowanym rozwojem autoimmunologicznych schorzeń
  
• U badanych osób nie stwierdzono zmiany stężeń hormonów tarczycy (fT4, fT3) i TSH (wydzielane przez przysadkę mózgową) były niewielkie i co równie ważne – terapeutyczne działanie selenu było skuteczne także u osób o prawidłowych zasobach tego pierwiastka przed leczeniem
  
• Silny związek otyłości trzewnej z niskim spożyciem selenu.
  Suplementacja selenem wśród otyłych pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy wykazała spadek TSH, BMI i odsetek wisceralnej tkanki tłuszczowej. Niedobór selenu jest również skorelowany z powstaniem insulinooporności. Mechanizmem leżącym u podstaw tego zjawiska mogą być właściwości selenu, który poprzez aktywację kinazy białkowej naśladuje insulinę
  
• U kobiet ciężarnych z podwyższonym mianem anty-TPO suplementacja selenem nie wpłynęła na ultrasonograficzny obraz tarczycy od obrazu z okresu ciąży i porodu, natomiast u kobiet otrzymujących placebo zwiększył się odsetek przypadków umiarkowanego i zaawansowanego stanu zapalnego tarczycy
  
• U palaczy wykazano tendencję do obniżania się stężenia selenu w surowicy krwi.
  Palenie papierosów powoduje zaburzenie biosyntezy hormonów tarczycy w kierunku stresu oksydacyjnego i może potęgować genotoksyczność na poziomie komórkowym
  
• Usuwanie metali ciężkich. Rola detoksykacyjna selenu polega na tworzeniu nieaktywnych kompleksów, które następnie są usuwane z organizmu. Metalami ciężkimi, które mogą w ten sposób ulec eliminacji, są kadm, ołów oraz rtęć
  
• Przeciwzapalny wpływ suplementacji Se w dawce 200 µg dziennie wykazano również w reumatoidalnym zapaleniu stawów i astmie
  
• Badania wykazały, że nawyki żywieniowe w niewielkim stopniu wpływają na zawartość selenu w surowicy krwi. Jest to głównie zdeterminowane niskim stężeniem selenu w glebie, czego skutkiem może być obniżona zawartość w organizmach roślin i zwierząt na naszych terenach, co warunkuje niedostateczną podaż z pożywieniem – szacuję się, że ok. 5% Polaków cierpi na niedobór selenu
  
• Za najbogatsze źródło Se w diecie uważa się orzechy brazylijskie i przyjmuje się że 2 sztuki pokrywają dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Należy tu zaznaczyć że zawartość w orzechach selenu jest zależna od kraju pochodzenia oraz od tego jak bardzo bogata w selen była gleba, na której orzech został wyhodowany
  
• Dodatni wpływ częstego spożycia jaj na poziom Se może być spowodowany powszechnym wzbogacaniem pasz zwierząt hodowlanych organicznymi związkami selenu, dlatego jaja stanowią dobre źródło Se w diecie

Suplementacja

Jaką formę selenu wybrać? Najlepiej przyswajalną formą selenu jest L-selenometionina. Absorbcję zwiększają witaminy A, C oraz E, a także inne związki o działaniu antyoksydacyjnym, z kolei utrudnia duża ilość siarki i metali ciężkich w pożywieniu – u osób często spożywających ryby pochodzące z zanieczyszczonych akwenów wykazano obniżony poziom Selenu ze względu na wysoką zawartość pierwiastków toksycznych, takich jak ołów i kadm

Powyższe wnioski potwierdzają, że przyjmowanie selenu zmniejsza aktywność zapalną tarczycy, poprzez polepszenie funkcjonowania systemu immunologicznego dlatego suplementacja może się okazać bardzo korzystną opcją wspierającą proces leczenia.
Należy jednak pamiętać, że selen zażywany w nadmiarze jest toksyczny dla organizmu. Bezpośrednim skutkiem zatrucia tym pierwiastkiem jest selenoza (może prowadzić do nieodwracalnych następstw jak np.: cukrzyca) dlatego bardzo ważne jest, by przed podjęciem decyzji o suplementacji zbadać poziom selenu we krwi.

Bibliografia

Znaczenie selenu w leczeniu choroby Hashimoto Paweł Zagrodzki, Jadwiga Kryczyk, 2014

Cooper GS, Stroehla BC. The epidemiology of autoimmune diseases. Autoimmun Rev 2003

Nawyki żywieniowe a stężenie selenu w surowicy u pacjentów z chorobą Hashimoto, Katarzyna Socha, Marek Dziemianowicz, Wioleta J. Omeljaniuk, Jolanta Soroczyńska,

Maria H. Borawska, 2012

Peretz A, Néve J, Duchateau JP, et al. Adjuvant treatment of recent onset rheumatoid arthritis by selenium supplementation. Br J Rheumatol 1992

Duntas LH. Selenium and the thyroid: a close-knit connection.J Clin Endocrinol Metab 2010

Choroba Hashimoto a otyłość, Dominika Gier1, Lucyna Ostrowska, Varia Medica 2019

Guarino G, Ragozzino G, Della Corte G, et al. Selenium Supplementation in Obese Patients with Subclinical Hypothyroidism and Type 2 Diabetes. Journal of Nutrition and Health Sciences. 2018

B. Klecha, B. Bukowska:Selen w organizmie człowieka – charakterystyka pierwiastka i poten-cjalne zastosowanie terapeutyczne